در این بین، امسال دانشگاه آزاد با سه برابر کردن ظرفیت پذیرش دانشجوی دکتری نسبت به سال قبل،موجب بروز اتفاقی کم سابقه در دوره های تحصیلات تکمیلی گردید،اقدامی که انتقاد بسیاری از مجامع دانشگاهی و نمایندگان مجلس را در پی داشت.
دانشگاه آزاد در حالی تعداد دانشجویان دکترای خود را از حدود ۴۰۰۰ نفر در سال ۹۲ به حدود ۱۲ هزار نفر در سال ۹۳ رسانده است که منتقدان بر این باورند توسعه کمی تحصیلات تکمیلی بدون توجه به ارتقای کیفیت، فقط تعداد فارغ التحصیلان غیرماهر و مدرک به دست را افزایش می دهد.
اما از سوی دیگر، مسئولان دانشگاه آزاد اعلام کرده اند که این کار را برای توسعه تحصیلات تکمیلی در دانشگاه آزاد و کاهش بار ترافیکی در مقطع دکتری انجام داده اند و حتی رئیس دانشگاه آزاد در مراسم افتتاحیه اردوی تشکل های دانشگاه آزاد، مخالفان طرح توسعه تحصیلات تکمیلی در دانشگاه آزاد را به «ناآگاهی» متهم کرد.
مسئول مرکز روابط عمومی دانشگاه آزاد به جام جم توضیح داد که دانشگاه آزاد برای افزایش ظرفیت پذیرش دانشجوی دکتری در سال جدید، واحدهای علوم و تحقیقات این دانشگاه در سراسر کشور را تجمیع کرده است.
به گفته مسئولان این مرکز، سال گذشته رویه به این صورت بود که همه واحدهای علوم و تحقیقات این دانشگاه در شهرهای ایران، زیرمجموعه واحد علوم و تحقیقات تهران به حساب می آمدند، اما در سال تحصیلی جدید، واحدهای علوم و تحقیقات در هر شهری در نزدیک ترین واحد دانشگاه آزاد مرکز هر استان، ادغام شده است.
در واقع، دانشگاه آزاد با انجام همین کار اداری ساده و تجمیع واحدها توانسته است مجوز لازم برای افزایش ظرفیت پذیرش دانشجوی دکتری را کسب کند، زیرا با این کار امکانات و استادان واحدهای علوم و تحقیقات به دانشگاه های آزاد مراکز استان ها اضافه می شود و در نتیجه، دانشگاه آزاد توانسته است با توسل به همین بالا نشان دادن توانمندی مراکز استانی، مجوز افزایش ظرفیت پذیرش دکتری را از وزارت علوم کسب کند.
مفاد نقشه جامع علمی کشور پس از چهار سال بحث و بررسی متوالی، در نهایت در سال ۸۹ به تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی رسید. در این سند کلان، نحوه تحقق اهداف سند چشم انداز توسعه کشور در حوزه علم و فناوری ترسیم شد و قرار بر این بود که همه مراکز علمی، دانشگاهی و پژوهشی کشور بر اساس این برنامه راهبردی حرکت کنند تا کشور ما بتواند در سال ۱۴۰۴ در جایگاه نخست علم و فناوری در منطقه قرار بگیرد.
مهدی ناظمی اردکانی، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در گفت وگو با جام جم می گوید: دانشگاه آزاد اسلامی موظف است که بر اساس مفاد این سند ملی حرکت کند و حق ندارد که بدون داشتن قابلیتهای علمی و امکانات لازم، به جذب بی رویه دانشجو اقدام کند.
این مقام مسئول تصریح می کند: اقدام اخیر دانشگاه آزاد، تبعات منفی زیادی خواهد داشت و در تضاد کامل با اهداف کلان نقشه جامع علمی کشور است، اتفاقا این روزها یکی از موضوع های اصلی مورد بحث در این شورای عالی، همین موضوع افزایش چند برابری ظرفیت دکتری در دانشگاه آزاد است و حتما این موضوع را پیگیری می کنیم، اما مطمئن باشید اگر مسئولان وزارت علوم و مسئولان دانشگاه آزاد نتوانند شورای عالی انقلاب فرهنگی را به درست بودن این تصمیم مجاب کنند، شورای عالی انقلاب فرهنگی براساس اختیارات قانونی که دارد، می تواند این تصمیم حاشیه ساز دانشگاه آزاد را لغو کند.
عباس هنر بخش، رئیس دانشگاه سمنان نیز این تصمیم دانشگاه آزاد را در درجه اول به ضرر خود دانشجویان دکتری دانشگاه آزاد می داند و به جام جم می گوید: الان شاهدیم که دانشگاه آزاد بدون داشتن شرایط علمی لازم، به جذب پرشمار دانشجویان دکتری اقدام کرده است که همین موضوع ضربه بزرگی به فارغ التحصیلان این دانشگاه خواهد زد، زیرا وقتی دانشگاه آزاد، معیارهای اولیه علمی برای جذب دانشجوی دکتری را رعایت نمی کند، بنابراین معلوم است که فارغ التحصیلان دکتری این دانشگاه، بعدها برای پیدا کردن شغل هم دچار مشکل جدی می شوند.
به باور هنربخش، این کار دانشگاه آزاد باعث می شود که در آینده، هم دانشگاهیان و هم فعالان بازار کار بین مدرک دکترای دانشگاه آزاد و مدرک دکترای دانشگاه های دولتی، فرق عمده ای قائل شوند و درواقع، اعتبار علمی چندانی برای مدارک دکترای این دانشگاه قائل نشوند.
این مسئول دانشگاهی تاکید دارد که نباید شبیه داستان افزایش پردیس دانشگاه های دولتی در دانشگاه آزاد هم تکرار شود، زیرا در برخی پردیس های دولتی به بهانه جلوگیری از خروج دانشجو از کشور، شهریه های بالایی از دانشجویان دریافت می شود، در حالی که برخی از این پردیس ها فقط به فکر درآمدزایی بیشتر هستند.
محمدعلی برخورداری، رئیس دانشگاه علم و صنعت نیز در گفت وگو با جام جم عنوان می کند: وقتی ظرفیت دکتری در دانشگاهی، سه یا چهار برابر می شود، الزامی است که حتما امکانات آن دانشگاه نیز در آن مقطع آموزشی، حداقل چهار برابر شود، اما به نظر نمی رسد که در دانشگاه آزاد چنین اتفاقی افتاده باشد.
برخورداری اظهار می کند که اگر امکانات دانشگاهی نسبت به سال قبل ثابت مانده باشد، فقط در یک شرایط می توان ظرفیت های پذیرش دکتری را نسبت به سال قبل افزایش داد و آن شرایط هم وقتی اتفاق می افتد که ظرفیت های دکتری در سال قبل، خالی مانده باشد، اما این مساله در دانشگاه آزاد هم اتفاق نیفتاده است.
بی توجهی به سند آمایش آموزش عالی که در این سند به افزایش رشته، متناسب با نیازهای هر منطقه در کشور تاکید دارد، از دیگر مواردی است که به گفته برخورداری، یکی دیگر از عوامل به وجود آمدن چنین مشکلاتی است.
مجلس: پیگیری ها را رها نمی کنیم
اگر از منظر متقاضیان ورود به دوره های تحصیلات تکمیلی به اقدام جدید دانشگاه آزاد نگاه کنیم، باید انتظار داشت که اغلب این متقاضیان از افزایش ظرفیت دوره های دکتری در دانشگاه آزاد استقبال کنند، اما اگر از بعد کلان به موضوع نگاه کنیم و اهداف سند چشم انداز توسعه کشور را مدنظر قرار دهیم، افزایش تعداد دانشجوی دکتری بدون ارتقای کیفیت آموزشی و بدون توجه به آینده شغلی آنها، نمی تواند به خودی خود، تاثیر مثبتی در مسیر توسعه کشور بر جا بگذارد.
قاسم احمدی لاشکی، عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس در گفت وگو با جام جم تاکید می کند: مجلسی ها درباره اقدام جدید دانشگاه آزاد، با دیده شک و تردید نگاه می کنند و بسیاری از اعضای کمیسیون آموزش مجلس، با این اقدام دانشگاه آزاد موافق نیستند و البته بررسی و تحقیقات در این زمینه را هم رها نخواهیم کرد.
احمدی بصراحت عنوان می کند این تعداد افزایش دانشجوی دکتری، عاقلانه نیست و تا وقتی مسئولان دانشگاه آزاد، اعضای کمیسیون آموزش را قانع نکنند، اجازه نخواهیم داد که کیفیت آموزش عالی در مقطع دکتری با جذب بی رویه دانشجویان،کاهش پیدا کند. داستان وفور کارشناس های غیرماهر در نظام آموزش عالی، دغدغه ای است که به اعتقاد این نماینده مجلس، نباید اجازه داد همین داستان در مقطع دکتری نیز تکرار شود.
احمدی خبر می دهد که اعضای کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس، در چند روز آینده با مسئولان و معاونان دانشگاه آزاد درباره همین موضوع، جلسه خواهند داشت و بزودی نتیجه اقدام های نظارتی مجلس به اطلاع دانشگاهیان خواهد رسید.
صرفه جویی ارزی یا سودآوری دانشگاه
شاید برایتان جالب باشد که بدانید تعداد ظرفیت های دکتری که دانشگاه آزاد در سال ۹۳ اعلام کرده است، تقریبا به اندازه مجموع ظرفیت دکتری در همه دانشگاه های دولتی سراسر کشور است. با وجود این، مسئولان مرکز روابط عمومی و اطلاع رسانی دانشگاه آزاد در دفاع از اقدام جدید این دانشگاه به جام جم می گویند که نباید رسانه ها به این گونه مسائل و حاشیه ها دامن بزنند و باید در نظر داشته باشند که این کار دانشگاه آزاد، موجب صرفه جویی ارزی و جلوگیری از تحصیل متقاضیان دکتری در خارج از کشور هم خواهد شد.
به اعتقاد مسئولان دانشگاه آزاد، اگر شرایط برای تحصیل دانشجویان دکتری در داخل کشور فراهم باشد، دیگر متقاضیان برای تحصیل در مقطع دکتری به دانشگاه های بی کیفیت در کشورهای همسایه مهاجرت نمی کنند.
اما احمدی، بر این باور است که نباید هیچ دلیل موجه و غیرموجهی باعث افت کیفی نظام آموزش عالی ـ آن هم در مقطع حساس دکتری ـ شود. به باور این نماینده مجلس، افزایش کمی ظرفیت دکترای دانشگاه آزاد در صورتی مثبت و مفید است که اعضای هیات علمی و تجهیزات آموزشی با کمیت و کیفیت مناسب در مقطع دکترای دانشگاه آزاد وجود داشته باشد، ولی با شرایط موجود که این امکانات در دانشگاه آزاد وجود ندارد، چند برابر شدن ظرفیت دکتری در دانشگاه آزاد فقط موجب می شود که برخی آیین نامه های آموزشی زیر پا گذاشته شود.
در این شرایط، دانشگاه مجبور می شود که با تجهیزات آموزشی ضعیف و تعداد ناکافی اعضای هیات علمی، هرطور که شده دانشجو را از دانشگاه فارغ التحصیل کند که به گفته احمدی، ضررهای همین شیوه غلط آموزشی، دست کمی از مضرات خروج متقاضیان دکتری از کشور نخواهد داشت.
همچنین باید توجه داشت که فارغ التحصیلان دکتری که امروز جذب می شوند، در آینده به عنوان استاد دانشگاه یا در سمت های مهم نهادهای رسمی و غیررسمی قرار خواهند گرفت، اما در حالتی که آموزش های آنان در شأن مقطع دکتری نباشد، چوب این اقدام آموزشی، در آینده همه حوزه های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی کشور را تحت تاثیر خود قرار خواهد داد.
دفاع وزارت علوم از اقدام دانشگاه آزاد
سرپرست وزارت علوم، تحقیقات و فناوری درباره افزایش پذیرش دانشجو در مقاطع تحصیلات تکمیلی در دانشگاه آزاد اسلامی، گفت: این مساله با نظر وزارت علوم صورت گرفته و از نظر ما کاملا قانونی است. به گزارش مرکز روابط عمومی و اطلاع رسانی دانشگاه آزاد اسلامی و به نقل از ایسنا، محمدعلی نجفی افزود: آنچه رئیس دانشگاه آزاد اسلامی، درباره پذیرش دانشجو در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری در سال ۹۳ گفته، مورد تائید وزارت علوم بوده است.
نجفی تصریح کرد: این که گفته می شود، ظرفیت پذیرش دانشجویان دکتری در دانشگاه آزاد اسلامی هشت برابر افزایش یافته، نظر منتقدان دانشگاه آزاد اسلامی است؛ اما بر اساس محاسباتی که رئیس دانشگاه آزاد انجام داده بود، این رقم صحیح نیست و میزان پذیرش در این مقطع نسبت به سال قبل، فقط ۱.۷ درصد افزایش داشته است.
